Бардык эле адамдар табигый нерселердин баары пайдалуу экенин, ал эми жасалма тамак-аш даамдуу гана болуп, бирок эч кандай пайда алып келбей турганын билишет. Татымалдар — рафинациялоо (тазалоо) процессине дуушар болбогон сейрек азыктардын бири , витаминдер менен минералдык заттардын баштапкы табигий малекулалык структурасы бузулбастан пайдаланган учур болуп саналат .
Витаминдердин жана минералдардын жетишсиздиги
-
Магний: Адамда магнийдин жетишсиздиги ички түшүнүксүз тынчсыздануу, тез чарчоо, кыжырдануу, кол-буттун манжаларынын уюп сайышуусу, жүрөк ритминин бузулушу, түнкүсүн балтыр булчуңдарынын түйүлүшү (судороги), шакый (мигрень) кармоосу жана чачтын түшүшү менен байкалат. Магнийдин эң көп өлчөмү фенхель, зире (кумин), кычы (горчица) уруктарында жана кориандрда камтылган.
-
Калий: Магнийдин жетишсиздиги калий аз болгондо да байкалат; мында кол-бут үшүп, эс тутум начарлайт, кесилген жаракаттар айыкпайт, тери кычышат, тиштин кариеси күчөйт жана адамда өзүнө болгон ишенимсиздик пайда болот. Калийдин булагы — чили калемпири.
-
Кальций: Кальцийдин дефицити тиш жана сөөк оорулары менен гана коштолбостон, ал нерв системасын жана булчуңдарды жөнгө салуу үчүн да абдан маанилүү. Кальций — бул зире (кумин), даршын (корица), кориандр жана гвоздика.
-
Темир: Темирдин жетишсиздиги кубаруу, алсыздык, жүрөктүн тез согушу жана дем кысылуу менен коштолот. Темирдин булагы — шамбала, шафран, зире (кумин), даршын (корица) жана куркума.
-
Йод: Организмдин нормалдуу иштеши үчүн зарыл болгон йодго бай деңиз азыктарын сейрек колдонуу калкан сымал бездин (щитовидная железа) ооруларына алып келет. Куркуманы колдонуу бул оорулардын ишенимдүү алдын алуусу (профилактикасы) болуп саналат.
-
С витамини: С витамининин жетишсиздиги ишке жөндөмдүүлүктү төмөндөтүп, кан куюлууга жана тиштердин түшүшүнө алып келет. Гвоздика, имбирь жана чили — С витамининин булагы. Алардын курамында бул витамин лимонго караганда 5 эсе көп.
-
В1 витамини: В1 витамининин жетишсиздиги нерв функцияларынын бузулушуна, депрессияга жана бери-бери оорусуна алып келет. Бул витамин углеводдордун туура алмашуусу үчүн зарыл. Ал кычы (горчица) уруктарында жана фенхелде көп кездешет.
-
А витамини: А витамининин дефицити көздүн кургашы жана көрүүнүн начарлашы менен байкалат. Бул витамин нормалдуу физикалык өсүү жана өнүгүү үчүн маанилүү. Ал гвоздикада жана даршында (корица) камтылган.
-
В2 витамини: В2 витамининин жетишсиздиги былжыр челдин жана көздүн сезгенишин пайда кылат. Кан пайда болуу процесстери бузулат. В2 витамини фенхель, шафран жана чилиде көп.
Татымалдарды туура колдонуу жана айкалыштыруу
Татымалдардын өлчөмүнө (дозировкасына) жана каршы көрсөтмөлөрүнө сөзсүз көңүл буруу зарыл! Ар бир азыктын оң жана терс касиеттери болот. Татымалдарды сабаттуу колдонуу алардын терс таасирин азайтып, оң касиетин күчөтөт.
-
Газ пайда кылуучу азыктар: Татымалдар газдын бөлүнүп чыгышын тигил же бул деңгээлде азайтат. Картошка менен кориандр, куркума жана асафетида эң жакшы айкалышат. Буурчак өсүмдүктөрү менен — зире (кумин), асафетида, имбирь, калемпир жана кориандр. Капуста менен — кориандр, фенхель жана зире (кумин) жакшы айкалышат.
-
Шылекей (слизь) пайда кылуучу азыктар: Ысык сүткө даршын (корица), кардамон, шафран кошулат. Кычкыл сүт азыктарына: кориандр, фенхель, даршын, имбирь, зире (кумин) керектелет. Балмуздакка: даршын, гвоздика, кардамон кошулат.
Сактоо эрежелери
Татымалдарды караңгы жерде, аба кирбегендей (герметикалык) жабык идиште сактоо керек. Бир жыл сакталгандан кийин татымалдар өзүнүн дарылык жана даам берүүчү касиеттеринин көбүн жоготот.
